istraživanja

Višak zaposlenih u lokalnoj samoupravi

Ukupan broj zaposlenih u JLS u Republici Srbiji iznosi 44 610, računajući sve gradove i opštine. Kada se izuzmu JLS sa teritorije Kosova i M...
IZDVAJAMO

Rastom do stabilnosti - dostizanje političke i društvene stabilnosti u regionu Zapadnog Balkana putem omogućavanja viših stopa ekonomskog rasta

Reforme koje bi uvećale nivo ekonomskih sloboda u oblastima imovinskih prava i poslovne regulacije bi značajno uticale na povećanje stope ek...

Prema Zakonu o lokalnoj samoupravi, u Srbiji se jedinicama lokalne samouprave (JLS) smatraju opštine i gradovi kojih ukupno ima 170. Putem lokalne samouprave i načelom supsidijarnosti neke od odluka državnih organa donose se na nivou najbližem građanima, te je i manja mogućnost da se usled manjka informacija pojave greške. Iako je nivo decentralizovanosti u Srbiji, meren nadležnostima lokalnih samouprava, niži nego u većini ostalih zemalja u regionu ili Evropskoj Uniji, lokalne samouprave imaju važno mesto u državnoj administraciji.

Ukupan broj zaposlenih u JLS u Republici Srbiji iznosi 44 610, računajući sve gradove i opštine. Kada se izuzmu JLS sa teritorije Kosova i Metohije, ukupan broj zaposlenih je oko 44 000. Ovaj broj ne sadrži zaposlene u lokalnim javnim preduzećima, kao ni zaposlene kod indirektnih budžetskih korisnika (među kojima su najbrojniji zaposleni u vrtićima). Zajedno sa njima, ovaj broj prelazi 150 000 ljudi.

Zakonske nadležnosti JLS se razlikuju od njihovog statusa: gradovi imaju veće nadležnosti od opština, dok gradske opštine imaju najmanje nadležnosti jer je veći deo njih poveren gradovima u čijem okviru deluju. Pored toga, Grad Beograd ima i veće nadležnosti od drugih gradova u zemlji. Zbog toga je teško vršiti poređenja među svim lokalnim samoupravama, ali je moguće međusobno porediti opštine, gradske opštine ili gradove.

Kada se porede podaci o broju zaposlenih u pojedinačnim gradovima sa brojem stanovnika sa popisa, moguće je videti da li postoji višak zaposlenih u administraciji i gde. Broj zaposlenih po gradovima kreće se od 378 u Zaječaru do 8 267 u Beogradu.*

GradBroj stanovnikaBroj zaposlenihOdnos
Zaječar60 045378158.8
Jagodina70 048608115.2
Požarevac73 97575298.4
Užice78 598373210.7
Sremska Mitrovica80 167378212.1
Loznica81 499316257.9
Vranje86 120466184.8
Sombor87 539557157.2
Valjevo91 837441208.2
Novi Pazar98 992544182.0
Smederevo107 170653164.1
Čačak114 797745154.1
Šabac117 388434270.5
Kraljevo117 701900130.8
Pančevo123 021551223.3
Zrenjanin123 536881140.2
Kruševac126 012913138.0
Subotica143 1791146124.9
Leskovac146 6401004146.1
Kragujevac174 1001150151.4
Niš255 6121974129.5
Novi Sad333 2681599208.4
Beograd1 647 4908267199.3
Prosek172.4

U poređenju sa rezultatima popisa, na 172.4 stanovnika u proseku dolazi jedna zaposlena osoba u gradskim službama. Postoji, međutim, značajna varijabilnost ovog parametra – kod 13 gradova ova vrednost je niža dok je kod 10 viša od proseka. Najmanje efikasni gradovi su Požarevac, Jagodina, Subotica, Niš i Kraljevo dok su najefikasniji Užice, Sremska Mitrovica, Pančevo, Loznica i Šabac. Tako Požarevac zapošljava 1 činovnika na manje od 100 stanovnika, dok je u Šapcu to slučaj sa njih 270. Razliku dodatno ilustruje to da Šabac ima upola vise stanovnika od Požarevca ali ima i značajno manji broj ukupno zaposlenih.

Kod opština je situacija još više šarenolika (kada se izbace iz uzorka opštine Bujanovac, Medveđa i Preševo koje zbog bojkota popisa nemaju relevantne podatke o broju stanovnika): Lučani imaju samo 15 zaposlenih dok Kikinda ima 512 – dakle, 3 puta više stanovnika ali i 34 puta više zaposlenih. Na primer, opština Ada ima isti broj stanovnika kao i Žitorađa, ali zato i za trećinu više zaposlenih u opštinskim službama.

Podaci o odnosu broja zaposlenih i stanovnika u JLS pokazuju da postoji veliki broj lokalnih samouprava koje su veoma neefikasne u radu. Kod njih je najočiglednije da radno mesto nije povezano sa kvalitetom javne usluge i sa odgovornošću prema građanima. Radni procesi u njima su neefikasni jer se rade na loš način, ali je takođe verovatno i da je veliki broj radnih mesta fiktivan i da je nastao kao nagrada za partijsko delovanje. Da bi se stanje popravilo, potrebno je promeniti sistem podsticaja jer trenutno lokalne samouprave kao glavni izvor svog finansiranja imaju transfere iz republičkog budžeta, pored izvornih prihoda među kojima su porez na imovinu i deo poreza na zarade. Potrebno je da se lokalne samouprave finansiraju dominantno iz prihoda koje same sakupe na svojoj teritoriji što bi ih navelo da pažljivo koriste sredstva ali i da obrate veću pažnju na broj zaposlenih. Sa druge strane, građani bi, ako žele veće angažovanje lokalne samouprave morali da to plate iz svojih prihoda putem većih lokalnih poreza, umesto da oni budu prevaljeni podjednako na sve građane Republike Srbije putem budžetskih transfera. Samim tim će oni postati više zainteresovani za rad i rezultate lokalnih samouprava u kojima žive.


*Izvod iz registra zaposlenih u javnom sektoru sa sajta Ministarstva finansija