istraživanja

Zastarela mreža opština u Srbiji – manjak stanovnika i višak administracije

Većina zemalja ima neku formu decentralizacije državnih aktivnosti na jedinice lokalne samouprave. Nivo samouprave može biti sužen ali i jak...
IZDVAJAMO

Rastom do stabilnosti - dostizanje političke i društvene stabilnosti u regionu Zapadnog Balkana putem omogućavanja viših stopa ekonomskog rasta

Reforme koje bi uvećale nivo ekonomskih sloboda u oblastima imovinskih prava i poslovne regulacije bi značajno uticale na povećanje stope ek...

Većina zemalja ima neku formu decentralizacije državnih aktivnosti na jedinice lokalne samouprave. Nivo samouprave može biti sužen ali i jako širok, kao što i teritorijalne jedinice mogu biti različite veličine, što sve zavisi od političkog sistema date zemlje. Republika Srbija lokalnu samoupravu prepoznaje preko opština i gradova, gde Grad Beograd ima posebni status.1 Opštine u Srbiji imaju veoma neujednačen broj stanovnika – najmnogoljudnija je Novi Beograd koja sa skoro 215 000 stanovnika ima skoro 130 puta više stanovnika nego najnenaseljenija Crna Trava. Zakonski akti2 navode da je opštine moraju da imaju najmanje 10 000 stanovnika, uz izuzetak da nove opštine mogu da se osnuju i sa manjim brojem stanovnika ukoliko postoje posebni ekonomski, geografski ili istorijski, kao i opštine koje su osnovane pre donošenja tog zakona mogu da opstaju i sa manjim brojem stanovnika. Prema Popisu stanovništva iz 2011. godine, ukupno 9 opština ima manje od zakonski propisanog minimuma stanovnika3. To su:

Opština Broj stanovnika Potreban broj
Sremski Karlovci 8 750 10 000
Ćićevac 9 476 10 000
Lapovo 7 837 10 000
Golubac 8 331 10 000
Crna Trava 1 663 10 000
Gadžin Han 8 389 10 000
Vranjska banja 9 580 10 000
Bosilegrad 8 129 10 000
Trgovište 5 091 10 000

Takođe, postoje i 4 opštine koje su na zadnjem popisu imale broj stanovnika tek nešto malo veći nego što je zahtevano, ali imajući u vidu negativne demografske i emigracione trendove iz ovih sredina, može se zaključiti da su one možda već spale ispod ove granice ili da će se to desiti do narednog popisa. Te opštine su:

Opština Broj stanovnika Minimalni prag
Opovo 10 440 10 000
Nova Crnja 10 272 10 000
Irig 10 866 10 000
Dimitrovgrad 10 118 10 000

Ovakva slika pokazuje da je u Srbiji raspored opština zastareo i da ga je potrebno menjati da bi se izašlo u susret promenjenoj situaciji na terenu usled demografskih promena koje su umnogome promenile razmeštaj stanovništva u poslednjih par decenija. Zastarela mreža opština sve manje uspeva da zadovolji potrebe građana Srbije, a dovodi do povećanih troškova kroz dupliranje nepotrebne administracije. Zato je potrebno u nekim krajevima velike opštine podeliti na veći broj manjih (npr. neke gradske opštine u Beogradu) dok je neke potrebno ukinuti i pripojiti ih susednim opštinama. Da bi se to ostvarilo, potrebno je promeniti zakonske odredbe, pre svega Zakon o lokalnoj samoupravi (član 18) i Zakon o teritorijalnoj organizaciji (član 11), koji bi trebalo da definiše i maksimalni broj stanovnika opštine, kao i da ukine diskrecionu mogućnost stvaranja novih opština sa manjim brojem stanovnika od minimalnog i to da opštine osnovane pre novog donošenja zakona mogu da imaju manje stanovnika od minimalnog propisanog broja.


  1. Zakon o lokalnoj samoupravi, 2007.
  2. Zakon o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije (član 11) i Zakon o lokalnoj samoupravi (član 18) iz 2007. godine
  3. Republički zavod za statistiku, Uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, Beograd, 2014.